Perbincangan Dr. Syaza Shukri mengenai politik identiti, populisme, ekonomi dan generasi muda membuka persoalan yang lebih besar daripada mana-mana parti: apakah yang sebenarnya membentuk pilihan politik rakyat Malaysia hari ini? Hanya selepas memahami diagnosis itu barulah kedudukan BERSAMA dapat dibaca dengan lebih tepat.
Politik Malaysia semakin sukar dibaca dengan pembahagian lama
Muda tidak semestinya progresif. Bandar tidak semestinya liberal. Orang yang paling risau tentang pekerjaan dan kos sara hidup pula tidak semestinya mengundi berdasarkan ekonomi semata-mata.
Pada masa yang sama, politik berasaskan kaum dan agama masih mempunyai pengaruh yang besar walaupun kehidupan harian majoriti rakyat Malaysia jauh lebih kompleks daripada gambaran "kami lawan mereka" yang sering muncul dalam pertarungan politik.
Itulah antara persoalan besar yang muncul dalam perbincangan panjang antara Ibrahim Sani dan Profesor Madya Dr. Syaza Shukri, ahli sains politik Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, dalam podcast Momentum bertarikh 12 September 2026. [1]
Perbincangan tersebut bergerak daripada politik identiti kepada populisme, ekonomi, Gen Z, kestabilan politik dan akhirnya BERSAMA. Namun untuk memahami apa ertinya kepada BERSAMA, diagnosis lebih besar mengenai politik Malaysia perlu dibaca terlebih dahulu.
Pertarungan masa depan politik Malaysia mungkin bukan antara politik identiti dan politik tanpa identiti, tetapi antara cara-cara berbeza menggunakan identiti.
1. Politik identiti bukan masalahnya - cara ia digunakan yang menjadi masalah
Salah satu hujah paling penting Dr. Syaza ialah politik identiti itu sendiri tidak semestinya perlu dianggap buruk. Malaysia memang sebuah negara yang sejarah, institusi, dasar sosial dan politiknya mempunyai hubungan rapat dengan identiti.
Kaum, agama, Bumiputera, pendidikan, biasiswa dan dasar tindakan afirmatif bukan perkara yang boleh dipisahkan daripada politik Malaysia hanya dengan meminta semua pihak berhenti bercakap mengenainya. Menurut Dr. Syaza, masalah sebenar timbul apabila identiti digunakan melalui kerangka populisme: politik dibahagikan kepada "kami" dan "mereka", lalu pengundi diyakinkan bahawa hak atau kedudukan kumpulan mereka akan terancam jika pihak tertentu tidak disokong. [1]
Perbezaan ini penting. Ada jurang besar antara bertanya bagaimana sesuatu dasar ekonomi boleh meningkatkan taraf hidup masyarakat Melayu dengan mendakwa satu komuniti hanya boleh maju jika komuniti lain kehilangan sesuatu. Yang pertama menggunakan identiti untuk memahami pengalaman sesuatu kumpulan. Yang kedua memerlukan kewujudan musuh.
Di sinilah identiti berubah daripada realiti sosial menjadi politik ketakutan.
2. Mengapa politik ketakutan mudah berkesan ketika ekonomi menekan rakyat?
Jawapan yang muncul dalam perbincangan itu bukan semata-mata agama atau perkauman. Ia juga ekonomi.
Apabila masyarakat berdepan tekanan kos sara hidup, pekerjaan tidak menentu dan masa depan yang kelihatan semakin sukar, mereka mahu penjelasan. Masalahnya ialah ekonomi moden sangat rumit: produktiviti, struktur gaji, dasar fiskal, pasaran buruh, pendidikan, automasi dan persaingan global tidak mudah diringkaskan kepada satu slogan.
Populisme menawarkan sesuatu yang jauh lebih mudah: masalah anda berlaku kerana "mereka". Dr. Syaza mengaitkan beberapa bentuk kebangkitan populisme dengan keresahan ekonomi dan kecenderungan masyarakat mencari sasaran yang mudah apabila masalah sebenar terlalu kompleks. Pada masa yang sama, beliau sendiri berhati-hati agar hubungan antara ekonomi dan populisme tidak dianggap formula mutlak yang berlaku dalam setiap keadaan. [1]
Ini membantu menerangkan mengapa politik berasaskan ketakutan sukar dilawan hanya dengan data. Reformasi ekonomi mungkin memerlukan lima atau sepuluh tahun. Tetapi seseorang yang sedang bergelut membayar sewa atau bil pada bulan ini mahukan kesan yang lebih segera.
Perbincangan itu akhirnya menunjukkan perbezaan antara policy logic dengan political logic: dasar perlu betul, tetapi politik juga perlu mempunyai makna yang boleh dirasakan dalam kehidupan seseorang.
3. Hubungan rakyat mungkin lebih baik daripada bahasa politik yang digunakan oleh elit
Satu lagi bahagian penting ialah jurang antara hubungan masyarakat biasa dengan bahasa politik di peringkat elit. Dalam kehidupan seharian, Melayu, Cina, India serta masyarakat lain bekerja, berniaga dan berinteraksi tanpa konflik yang menyerupai retorik keras yang kadangkala muncul dalam politik.
Dr. Syaza menyatakan bahawa hubungan organik rakyat di peringkat bawah bukan perkara yang paling membimbangkannya. Kebimbangannya lebih tertumpu kepada bahasa di peringkat atas dan bagaimana retorik itu boleh mengalir ke bawah melalui media sosial. [1]
Di sinilah konsep "elite populism" yang menjadi sebahagian fokus akademiknya menjadi relevan. Pemimpin boleh datang daripada kelompok elit tetapi membina gambaran bahawa mereka ialah suara rakyat biasa yang sedang mempertahankan masyarakat daripada ancaman tertentu.
Media sosial mempercepatkan proses itu. Ucapan yang dahulu mungkin hanya didengar oleh ratusan orang di sebuah ceramah kini boleh dipotong menjadi klip, disebarkan melalui TikTok, WhatsApp dan platform lain, lalu diterima tanpa konteks penuh.
Risikonya bukan hanya apa yang dikatakan oleh pemimpin, tetapi bagaimana bahasa itu ditafsirkan dan dibawa lebih jauh oleh pengikut.
4. Ekonomi dan identiti tidak semestinya dua pilihan yang bertentangan
Perbincangan kemudian sampai kepada persoalan yang lebih sukar: jika politik identiti begitu kuat, adakah politik ekonomi perlu mengabaikan identiti?
Jawapan Dr. Syaza ialah tidak. Dalam konteks Malaysia, cubaan menggunakan bahasa yang sepenuhnya neutral mungkin tidak realistik kerana ekonomi sendiri mempunyai dimensi identiti. Peluang pendidikan, biasiswa, pekerjaan, pembangunan Bumiputera dan pemilikan ekonomi semuanya mempunyai sejarah politik.
Jadi persoalannya bukan sama ada identiti mesti dibuang. Persoalannya ialah bagaimana identiti dibincangkan. Dasar yang meningkatkan kehidupan sesuatu komuniti boleh diterangkan melalui pengalaman komuniti tersebut tanpa menjadikan kejayaan satu kumpulan bergantung kepada kejatuhan kumpulan lain. [1]
Identiti boleh diakui tanpa menjadikan politik sebagai permainan zero-sum.
5. Daripada melindungi Bumiputera kepada membangunkan keupayaan Bumiputera
Bahagian mengenai pembangunan Bumiputera membuka satu perspektif yang lebih konstruktif. Jika matlamatnya ialah memperkukuh masyarakat Bumiputera, persoalannya tidak hanya mengenai kuota atau perlindungan.
Perbincangan membawa isu tersebut kepada kemahiran, pensijilan, pekerjaan bernilai tinggi, keusahawanan, sektor teknologi, semikonduktor dan ekonomi penjagaan. [1]
Perubahan perspektif ini penting. Politik identiti tradisional sering bertanya: "Bagaimana kumpulan ini boleh dilindungi?" Politik pembangunan pula bertanya: "Bagaimana kumpulan ini boleh menjadi lebih kompetitif?"
Kedua-duanya masih mengakui identiti, tetapi arah dasar dan bahasa politiknya sangat berbeza.
6. Gen Z Malaysia tidak semestinya liberal - tetapi jangan jadikan anekdot sebagai data nasional
Di sinilah perbincangan menjadi lebih menarik dan juga lebih mudah disalah tafsir.
Dr. Syaza menceritakan pengalaman melakukan tinjauan tidak formal dalam kelas. Pada tahun-tahun awal beliau mengajar, katanya lebih ramai pelajar selesa menganggap diri mereka liberal, manakala dalam beberapa tahun kebelakangan ini lebih ramai memilih label konservatif. [1]
Namun beliau sendiri memberi caveat yang penting: ini pemerhatian kelas, bukannya tinjauan nasional yang mewakili seluruh Gen Z Malaysia.
Oleh itu, perbincangan tersebut tidak menyokong dakwaan seperti "80 atau 90 peratus Gen Z Malaysia konservatif". Kesimpulan yang lebih munasabah ialah generasi muda tidak boleh dianggap progresif atau liberal secara automatik hanya kerana mereka muda.
Itu sendiri cukup penting kerana wacana politik sering menggunakan formula yang terlalu mudah: muda sama dengan progresif dan reformis. Realitinya jauh lebih bercampur.
7. Konservatif tidak semestinya bermaksud lebih beragama
Dr. Syaza turut menekankan satu perbezaan yang sering hilang dalam politik Malaysia: konservatisme politik dan religiositi bukan perkara yang sama.
Seseorang boleh menjadi konservatif dari segi politik tanpa menjadi lebih kuat dari segi amalan agama. Begitu juga seseorang boleh mempunyai pandangan sosial atau politik yang lebih liberal tetapi mempunyai pegangan agama yang kuat. [1]
Dalam konteks Malaysia, konservatisme, nasionalisme Melayu dan religiositi kadangkala dibaca sebagai satu pakej yang seragam. Perbincangan ini mengingatkan bahawa realiti pengundi lebih kompleks daripada itu.
8. Undi muda mempunyai banyak sebab - agama, rakan, media sosial dan momentum
Daripada perbincangan mengenai focus group pengundi muda, Dr. Syaza menggambarkan beberapa motivasi yang berbeza bagi mereka yang menyokong Perikatan Nasional pada 2022.
Ada peserta yang melihat sokongan kepada parti Islam sebagai tanggungjawab agama. Tetapi ada juga yang mengikut pilihan rakan, dipengaruhi momentum TikTok atau mengalami fear of missing out. Ada yang menganggap keputusan kawasan mereka sudah dapat dijangka dan tidak mahu undi mereka dianggap "terbuang". [1]
Dapatan seperti ini tidak boleh digeneralisasi kepada seluruh negara, tetapi ia menunjukkan satu perkara penting: pilihan politik jarang mempunyai satu sebab tunggal. Identiti, ekonomi, calon, keluarga, komuniti, algoritma media sosial dan momentum pilihan raya boleh bertindih dalam satu keputusan.
9. Mungkin isu besar Gen Z bukan liberal lawan konservatif, tetapi kestabilan
Salah satu pemerhatian yang paling menarik ialah kecenderungan sebahagian anak muda mahukan kestabilan. Ketika diminta meletakkan mereka dalam political compass, Dr. Syaza secara tentatif menggambarkan ramai yang diperhatikannya lebih dekat kepada ruang konservatif dan autoritarian. Beliau sendiri mengakui tidak mempunyai data nasional yang kukuh untuk membuat generalisasi besar. [1]
Alasan yang diberikan lebih penting daripada label tersebut. Sebahagian anak muda membesar ketika Malaysia melalui pertukaran kerajaan, konflik politik, beberapa pertukaran Perdana Menteri dan pandemik. Mereka mungkin lebih menghargai kerajaan yang kelihatan stabil dan mampu menjalankan tugas daripada eksperimen politik yang berterusan.
Beliau turut berkongsi bahawa sebahagian pelajarnya tidak semestinya tertarik kepada pemimpin sangat muda kerana mereka mahukan pengalaman. Ini menghasilkan paradoks: generasi muda tidak semestinya mahu pemimpin muda, dan generasi yang membesar dalam era perubahan tidak semestinya mahukan lebih banyak perubahan.
10. Namun ekonomi, pentadbiran dan prestasi semakin memasuki pertimbangan
Perbincangan tidak berhenti pada konservatisme. Dr. Syaza juga melihat tanda bahawa sebahagian pengundi muda semakin mempertimbangkan pentadbiran, good governance, pekerjaan dan kos sara hidup ketika menilai parti dan kerajaan. [1]
Paradoksnya masih kekal. Apabila ditanya apakah masalah utama mereka, anak muda mungkin menjawab pekerjaan, gaji atau kos sara hidup. Namun apabila tiba di peti undi, identiti masih boleh memainkan peranan yang besar.
Ini bermaksud ekonomi semakin penting tanpa semestinya menggantikan identiti. Kedua-duanya boleh hidup serentak dalam pertimbangan seorang pengundi.
11. Gen Alpha mungkin lebih sukar diramal daripada Gen Z
Dr. Syaza turut membuat perbezaan menarik antara Gen Z dan Gen Alpha. Sebahagian Gen Z memasuki sistem pilihan raya ketika Undi18 baru dilaksanakan. Generasi selepas mereka pula membesar dengan pengetahuan bahawa pada usia 18 tahun mereka akan mempunyai hak mengundi.
Mereka berpotensi mendapat lebih banyak pendidikan sivik dan pendedahan politik lebih awal. Tetapi Dr. Syaza tidak mendakwa tahu ke mana generasi itu akan bergerak. [1]
Itu pendekatan yang lebih selamat. Setakat ini, tidak ada bukti dalam perbincangan tersebut yang membolehkan kita meramalkan bahawa Gen Alpha akan menjadi lebih progresif, konservatif atau berpihak kepada mana-mana parti.
12. Masa depan Malaysia bukan "post-racial", tetapi mungkin lebih plural
Apabila keseluruhan perbincangan dihimpunkan, satu tesis besar muncul. Malaysia tidak mungkin menjadi masyarakat "post-racial" dalam masa terdekat. Identiti kaum dan agama terlalu mendalam dalam sejarah, institusi dan struktur sosial negara.
Dr. Syaza sebaliknya membayangkan sesuatu yang lebih realistik: plural society - sebuah masyarakat yang tidak berpura-pura bahawa semua identiti telah hilang, tetapi mampu menerima perbezaan tanpa melihat perbezaan tersebut sebagai ancaman. [1]
Ini mungkin kesimpulan intelektual paling penting daripada keseluruhan episod.
Masa depan politik Malaysia mungkin tidak memerlukan identiti hilang. Ia memerlukan identiti tidak lagi digunakan sebagai alasan untuk menafikan legitimasi pihak lain.
Selepas memahami perbincangan itu, barulah kita boleh melihat BERSAMA
BERSAMA memasuki medan politik dengan Agenda BERSAMA yang menekankan hasil dasar seperti perlindungan sosial, pendidikan, ekonomi, perumahan, reformasi institusi dan tenaga. Laman rasminya menyenaraikan 12 agenda berasaskan hasil yang mahu dicapai, termasuk pendidikan awal universal, had pekerja asing, pertumbuhan ekonomi dengan kenaikan pampasan pekerja, reformasi institusi dan perumahan generasi baharu. [2]
Dari sudut tema, sebahagian agenda ini bertemu dengan persoalan yang dibincangkan dalam podcast: kos hidup, pekerjaan, mobiliti sosial, kapasiti negara dan bagaimana dasar ekonomi diterjemahkan kepada kehidupan rakyat.
Tetapi perbincangan Dr. Syaza juga menunjukkan mengapa mempunyai dasar yang terperinci belum tentu menghasilkan sokongan politik.
13. BERSAMA tidak boleh dibaca hanya melalui stereotaip "muda, bandar dan progresif"
Apabila BERSAMA dibincangkan secara langsung, Dr. Syaza mempersoalkan andaian bahawa pengundi bandar secara semula jadi lebih progresif. Berdasarkan pemerhatian dan interaksinya, beliau melihat terdapat juga profesional dan kelas menengah Melayu bandar yang mempunyai pandangan konservatif. [1]
Sekali lagi, ini pemerhatian seorang ahli akademik, bukannya survei nasional. Namun implikasi analitikalnya jelas: umur, pendidikan, pendapatan dan lokasi tidak boleh digunakan sebagai pengganti kepada ideologi.
Seseorang boleh tinggal di Kuala Lumpur, berpendidikan tinggi dan bekerja dengan syarikat besar tetapi masih mempunyai pandangan politik konservatif. Sebaliknya, seseorang di luar bandar juga tidak semestinya mempunyai pandangan yang seragam dalam semua isu.
Oleh sebab itu, kewujudan kelompok demografi yang kelihatan serasi dengan imej sesebuah parti tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa kelompok tersebut ialah constituency politik parti itu.
14. Rafizi dan Nik Nazmi membawa pengalaman - dan pengalaman juga membuka ruang penilaian
Dr. Syaza melihat satu perbezaan antara BERSAMA dengan beberapa parti baharu: BERSAMA mempunyai tokoh nasional yang sudah dikenali. Rafizi Ramli dan Nik Nazmi Nik Ahmad juga membawa pengalaman sebagai bekas anggota pentadbiran persekutuan. [1]
Pengalaman memberi pengundi sesuatu yang boleh dinilai: rekod, kompetensi dan prestasi. Tetapi perkara yang sama juga membuka ruang penelitian terhadap keputusan dan pencapaian ketika mereka berada dalam kerajaan.
Ini bukan kelebihan atau kelemahan mutlak. Ia ialah sifat politik pengalaman: tokoh baharu dikritik kerana tidak mempunyai rekod, manakala tokoh berpengalaman dinilai melalui rekod yang sudah wujud.
15. PRN Johor menunjukkan jurang antara perhatian politik dan undi
BERSAMA mendapat ujian pilihan raya negeri pertamanya di Johor pada Julai 2026. Parti itu bertanding di 15 kerusi. Menurut kenyataan Rafizi yang dilaporkan media, semua 15 calon kehilangan deposit dan secara purata memperoleh sekitar tiga hingga enam peratus undi di kerusi yang ditandingi. [3][4]
Keputusan itu tidak boleh digunakan untuk meramalkan seluruh masa depan BERSAMA. Ia hanyalah satu pilihan raya negeri, dalam satu konteks tertentu, pada peringkat awal kewujudan parti.
Namun ia memberikan satu data yang berguna: pengenalan jenama politik tidak sama dengan sokongan pilihan raya. Seseorang boleh mengenali pemimpin, mengikuti kandungan mereka dan bersetuju dengan sesuatu dasar, tetapi masih memilih parti lain ketika mengundi.
Itulah jurang antara attention dengan electoral conversion.
16. Cabaran analitikal BERSAMA lebih besar daripada persoalan "adakah Agenda 12 bagus?"
Apabila dibaca bersama perbincangan Dr. Syaza, persoalan yang lebih besar ialah hubungan antara dasar dengan identiti politik.
Pengundi tidak hanya menilai apa yang dicadangkan oleh sesebuah parti. Mereka juga membina gambaran tentang siapa parti itu, pengalaman apa yang diwakilinya, jenis kestabilan yang ditawarkan dan sejauh mana mereka mempercayai tokoh atau calon yang berdiri di hadapan mereka.
Dasar boleh memberikan alasan rasional untuk menyokong sesuatu cadangan. Tetapi identiti politik dan kepercayaan menentukan sama ada persetujuan terhadap dasar itu berubah menjadi hubungan partisan yang berkekalan.
Perbincangan ini tidak membuktikan BERSAMA akan berjaya atau gagal. Ia sebaliknya menunjukkan bahawa "ruang politik" dan "constituency politik" ialah dua perkara yang berbeza.
17. Isu parti baharu: adakah orang mengenali parti atau hanya pemimpinnya?
Dalam perbincangan tersebut, Dr. Syaza membandingkan persepsi terhadap parti-parti baharu yang terlalu rapat dengan seorang tokoh. BERSAMA mempunyai kelebihan relatif kerana Rafizi dan Nik Nazmi ialah dua nama nasional yang dikenali. [1]
Namun persoalan institusi tetap sama bagi mana-mana parti baharu: adakah orang mengenali parti itu di luar pengasasnya, dan adakah mereka mengenali calon di kawasan sendiri?
Keputusan di Johor sekurang-kurangnya mengingatkan bahawa populariti atau pengenalan nasional tidak berpindah secara automatik kepada calon tempatan. Membina sebuah parti dan membina populariti seorang tokoh ialah dua proses yang berbeza.
18. "Long game" ialah pemerhatian, bukan jaminan
Dr. Syaza beberapa kali kembali kepada idea bahawa pembentukan ruang politik baharu mengambil masa. Dalam konteks kemunculan politik yang lebih menyatukan, beliau menyebut horizon lima hingga sepuluh tahun sebagai gambaran bagaimana asas perlu dibina sebelum kesan yang lebih besar dapat dilihat. Ketika bercakap tentang BERSAMA, beliau turut melihat perjalanan parti itu sebagai sesuatu yang mungkin memerlukan pembinaan dari bawah dan masa yang panjang. [1]
Ini bukan ramalan bahawa BERSAMA akan berjaya selepas tempoh tertentu. Tiada data dalam perbincangan yang membolehkan jaminan seperti itu dibuat.
Ia lebih tepat dibaca sebagai pemerhatian tentang pembentukan institusi politik: jenama boleh dilancarkan dengan cepat, tetapi organisasi, calon tempatan, kepercayaan dan kesetiaan pengundi terbentuk jauh lebih perlahan.
Kesimpulan: masalah terbesar politik baharu mungkin bukan idea, tetapi kepercayaan
Perbincangan Ibrahim Sani dan Dr. Syaza akhirnya membawa kepada satu realiti yang lebih besar daripada mana-mana parti. Politik Malaysia masih beroperasi pada persimpangan identiti, ekonomi dan kestabilan.
Pengundi boleh mahukan gaji lebih tinggi tetapi masih mempertimbangkan agama. Mereka boleh mahukan reformasi tetapi pada masa yang sama takut kepada ketidakstabilan. Mereka boleh menjadi muda tetapi memilih pemimpin lebih berpengalaman. Mereka boleh tinggal di bandar tetapi mempunyai pandangan konservatif. Mereka juga boleh hidup dengan baik dalam masyarakat majmuk tetapi menjadi lebih defensif apabila politik membingkaikan identiti mereka sebagai terancam.
Semua ini menjadikan politik Malaysia jauh lebih rumit daripada pembahagian mudah antara konservatif dan progresif.
Bagi BERSAMA, episod ini tidak sekadar membawa persoalan tentang saiz ruang politiknya. Ia menunjukkan bahawa kewujudan idea, pengalaman dan perhatian awam belum dengan sendirinya membuktikan kewujudan sebuah blok pengundi yang stabil.
Ruang politik mungkin ada. Tetapi ruang tidak sama dengan constituency. Dan constituency tidak wujud hanya kerana sesuatu kumpulan kelihatan sesuai secara demografi.
Pada akhirnya, persoalan yang masih terbuka ialah sama ada BERSAMA akan berkembang menjadi identiti politik yang mempunyai hubungan berkekalan dengan sebahagian pengundi Malaysia. Keputusan satu pilihan raya belum memberi jawapan muktamad, dan pemerhatian akademik juga tidak sepatutnya digunakan sebagai ramalan pasti.
Apa yang lebih jelas daripada perbincangan ini ialah politik Malaysia sedang berubah - tetapi arah perubahan itu masih dipertandingkan.
Rujukan dan Sumber
Nota sumber: Artikel ini membezakan antara pandangan dan pemerhatian yang dinyatakan dalam podcast dengan fakta pilihan raya atau maklumat dasar yang disemak melalui sumber awam. Pemerhatian anekdot dalam podcast tidak dipersembahkan sebagai tinjauan nasional.
[2] Parti BERSAMA Malaysia — Agenda BERSAMA (laman rasmi)
Nota editorial: Analisis ini tidak menganggap pemerhatian Dr. Syaza sebagai ramalan pilihan raya atau ukuran menyeluruh sentimen rakyat. Bahagian berkaitan BERSAMA ialah tafsiran terhadap implikasi perbincangan tersebut, disokong oleh maklumat rasmi parti dan keputusan PRN Johor yang dilaporkan media.
Perbincangan
Kami mengalu-alukan pandangan yang menyokong, mengkritik atau berbeza pendapat. Sila fokus kepada isu yang dibincangkan dan elakkan serangan peribadi, fitnah, ancaman, spam atau kandungan kebencian.