Malaysia berdepan dua cabaran besar yang saling berkait: prestasi pendidikan yang masih ketinggalan dan perubahan demografi yang bakal menjadikan negara ini sebagai negara menua dalam tempoh dua dekad akan datang.
Perkara ini dibincangkan secara mendalam dalam podcast YBM #32, yang meneliti realiti sistem pendidikan negara dalam konteks pelan reformasi baharu kerajaan melalui Rancangan Pendidikan Malaysia (RPM) dan Rancangan Pembangunan Pendidikan Malaysia 2026–2035 (RPTM 2026–2035).
Perbincangan tersebut menimbulkan satu persoalan strategik yang besar: adakah sistem pendidikan Malaysia benar-benar bersedia untuk menghadapi masa depan negara yang bakal mempunyai populasi semakin tua dan tenaga kerja yang semakin kecil?
Keputusan PISA Dedahkan Prestasi Yang Membimbangkan
Salah satu ukuran paling penting bagi menilai prestasi sistem pendidikan sesebuah negara ialah keputusan Programme for International Student Assessment (PISA), yang menilai keupayaan pelajar berumur 15 tahun dalam tiga bidang utama: membaca, matematik dan sains.
Bagi PISA 2022, Malaysia mencatatkan keputusan berikut:
- Membaca: 388 mata
- Matematik: 409 mata
- Sains: 416 mata
Prestasi ini masih berada di bawah purata negara OECD, yang lazimnya berada sekitar 480 mata.
Malah, beberapa negara Asia Tenggara seperti Vietnam mencatatkan keputusan lebih tinggi walaupun mempunyai tahap pembangunan ekonomi yang hampir setara dengan Malaysia.
Negara maju seperti Singapura, Jepun dan Korea Selatan pula berada jauh di hadapan dengan pencapaian yang jauh lebih tinggi dalam ketiga-tiga kategori.
Situasi ini menimbulkan persoalan besar tentang keberkesanan sistem pendidikan negara dalam melahirkan pelajar yang mampu bersaing di peringkat global.
Prestasi Pendidikan Tidak Banyak Berubah Sejak Lebih Sedekad
Perbandingan keputusan PISA dari tahun 2009 hingga 2022 menunjukkan bahawa prestasi pelajar Malaysia tidak menunjukkan peningkatan yang konsisten.
Walaupun terdapat sedikit peningkatan pada beberapa tempoh tertentu, pencapaian keseluruhan dilihat stagnan dan tidak melonjak secara signifikan.
Pandemik COVID-19 turut memberi kesan kepada sistem pendidikan di seluruh dunia melalui fenomena “learning loss”, apabila gangguan kepada pembelajaran menyebabkan ramai pelajar kehilangan momentum akademik.
Namun persoalan yang lebih besar ialah sama ada kelemahan prestasi ini berpunca daripada pandemik semata-mata atau mencerminkan masalah struktur yang lebih mendalam dalam sistem pendidikan negara.
Malaysia Sebenarnya Tidak Kekurangan Guru
Dalam banyak perbincangan awam, kelemahan prestasi pelajar sering dikaitkan dengan kekurangan guru.
Namun data menunjukkan bahawa Malaysia sebenarnya mempunyai nisbah guru kepada pelajar yang agak baik.
Di Malaysia, nisbah tersebut dianggarkan sekitar:
12 pelajar bagi setiap seorang guru.
Sebagai perbandingan, purata negara OECD adalah sekitar:
14 pelajar bagi setiap seorang guru.
Ini menunjukkan bahawa Malaysia secara relatifnya mempunyai lebih ramai guru bagi setiap pelajar berbanding banyak negara maju.
Oleh itu, isu utama bukanlah kekurangan guru, tetapi kemungkinan berkait dengan kualiti pengajaran, pendekatan pembelajaran atau struktur sistem pendidikan secara keseluruhan.
Saiz Kelas Bukan Faktor Utama
Saiz kelas yang besar juga sering dianggap sebagai punca kepada prestasi akademik yang kurang memuaskan.
Namun perbandingan antarabangsa menunjukkan bahawa saiz kelas di Malaysia tidak jauh berbeza dengan negara lain.
Di kebanyakan negara maju, saiz kelas biasanya sekitar:
20 hingga 25 pelajar setiap kelas.
Di Malaysia pula, purata saiz kelas dianggarkan sekitar:
20 hingga 30 pelajar.
Perbezaan ini tidak terlalu besar untuk menjelaskan jurang prestasi akademik yang ketara antara Malaysia dan negara yang lebih maju.
Ini menunjukkan bahawa cabaran sebenar mungkin terletak pada aspek lain dalam sistem pendidikan.
Perbelanjaan Pendidikan Yang Besar
Malaysia juga merupakan antara negara yang membelanjakan jumlah yang agak besar untuk sektor pendidikan.
Perbelanjaan pendidikan negara dianggarkan sekitar:
3.5 peratus daripada KDNK (GDP).
Peratusan ini sebenarnya lebih tinggi daripada beberapa negara Asia yang mempunyai prestasi pendidikan yang lebih baik, termasuk:
- Singapura
- Jepun
- Vietnam
Namun walaupun peruntukan yang besar disalurkan kepada sektor pendidikan, keputusan akademik pelajar Malaysia masih tidak setanding dengan negara-negara tersebut.
Keadaan ini menimbulkan persoalan tentang kecekapan penggunaan dana pendidikan serta keupayaan sistem pendidikan untuk menghasilkan impak yang sebenar kepada pembelajaran pelajar.
Matematik Kurang Diberi Penekanan
Satu lagi isu yang dibangkitkan dalam perbincangan tersebut ialah berkaitan masa pembelajaran matematik.
Menurut analisis yang dibincangkan, hanya sekitar:
16 peratus daripada masa pembelajaran diperuntukkan untuk matematik.
Peratusan ini dianggap agak rendah jika dibandingkan dengan beberapa sistem pendidikan lain yang memberi penekanan lebih besar kepada subjek tersebut.
Matematik merupakan asas kepada pembangunan bidang STEM (Science, Technology, Engineering and Mathematics)yang menjadi tulang belakang kepada ekonomi berasaskan teknologi.
Tanpa asas matematik yang kukuh, negara berisiko menghadapi kekurangan tenaga kerja mahir dalam sektor teknologi dan inovasi.
Malaysia Menuju Negara Menua Menjelang 2043
Dalam masa yang sama, Malaysia turut berdepan cabaran demografi yang besar.
Negara dijangka menjadi “aged nation” sekitar tahun 2043, apabila kira-kira 15 peratus daripada populasi berada dalam kategori warga emas.
Apabila struktur demografi berubah, jumlah tenaga kerja muda akan semakin berkurangan manakala kos penjagaan kesihatan dan kebajikan sosial dijangka meningkat.
Dalam keadaan ini, ekonomi negara akan semakin bergantung kepada produktiviti generasi muda yang lebih kecil bilangannya.
Jika sistem pendidikan gagal menghasilkan tenaga kerja yang berkemahiran tinggi, tekanan terhadap ekonomi negara akan menjadi lebih besar.
Pendidikan Awal Kanak-Kanak Semakin Penting
Bagi menghadapi cabaran masa depan tersebut, perbincangan dalam podcast itu turut menekankan kepentingan pendidikan awal kanak-kanak.
Antara cadangan yang diketengahkan termasuk:
- memperluaskan akses kepada prasekolah universal,
- meningkatkan kualiti pendidikan awal, dan
- memastikan kanak-kanak mendapat asas pembelajaran sebelum memasuki sekolah rendah.
Kajian pendidikan global menunjukkan bahawa perkembangan kognitif kanak-kanak paling kritikal berlaku pada usia awal.
Pelaburan dalam pendidikan prasekolah bukan sahaja membantu meningkatkan prestasi akademik pada masa depan, malah boleh menyumbang kepada produktiviti ekonomi jangka panjang.
Cabaran Besar Kepada RPTM 2026–2035
Perbincangan tersebut akhirnya membawa kepada satu kesimpulan penting: cabaran sistem pendidikan Malaysia bukan sekadar membina lebih banyak sekolah atau menambah peruntukan kewangan.
Sebaliknya, reformasi yang benar-benar diperlukan ialah perubahan yang mampu meningkatkan kualiti pembelajaran dan keberkesanan sistem pendidikan secara menyeluruh.
Dalam konteks pelaksanaan RPTM 2026–2035, kejayaan pelan tersebut bukan sahaja akan menentukan prestasi pendidikan negara, tetapi juga memainkan peranan penting dalam memastikan Malaysia mampu menghadapi realiti baharu sebagai sebuah negara yang semakin menua.
Tanpa reformasi pendidikan yang berkesan, cabaran demografi yang bakal tiba mungkin akan menjadi ujian terbesar kepada masa depan ekonomi negara.
