Pendakwaan Terpilih: Apa Forum BERSAMA Dedahkan Tentang Reformasi Institusi

Forum pertama Berani Bincang BERSAMA bermula dengan persoalan pendakwaan terpilih, tetapi akhirnya membawa kepada isu yang lebih besar: bagaimana Malaysia membina institusi yang bebas, telus dan tidak bergantung kepada siapa yang sedang berkuasa?

Pada 9 September 2026, BERSAMA menganjurkan siri pertama Berani Bincang BERSAMA dengan tajuk yang sengaja mencabar: “Pendakwaan Terpilih: Terpilih Individu, Terpilih Masa?”

Forum di Ibu Pejabat Parti BERSAMA di Puchong itu menghimpunkan Rafizi Ramli, Nik Nazmi Nik Ahmad, Ngeow Chow Ying, Anand Raj dan Dato’ Mah Weng Kwai sebagai panel, dengan Goh Vee Cheen sebagai moderator.

Pada pandangan pertama, tajuk forum itu seolah-olah menjanjikan perdebatan tentang sama ada beberapa pendakwaan mutakhir mempunyai motif politik. Namun selepas hampir tiga jam perbincangan, persoalan yang muncul sebenarnya jauh lebih besar:

Adakah masalah Malaysia terletak pada siapa yang menggunakan kuasa pendakwaan - atau pada sistem yang memberikan terlalu banyak kuasa kepada terlalu sedikit orang?

Itulah persoalan yang menjadikan forum ini penting untuk memahami hala tuju politik BERSAMA dan perbahasan reformasi institusi Malaysia secara lebih luas.

Masalah pokok: satu individu, dua peranan

Perbincangan bermula dengan struktur yang sudah lama diperdebatkan dalam sistem perundangan Malaysia. Peguam Negara ialah penasihat undang-undang kerajaan. Pada masa sama, di bawah struktur semasa, beliau juga mempunyai fungsi Pendakwa Raya.

Dato’ Mah Weng Kwai menggambarkan persoalan asasnya dengan jelas: seseorang yang menasihati kerajaan dalam hal undang-undang pada masa sama mempunyai kuasa menentukan sama ada sesuatu pendakwaan perlu diteruskan.

Tidak semestinya berlaku campur tangan politik dalam setiap keputusan. Masalahnya ialah struktur itu sendiri mewujudkan ruang untuk konflik kepentingan - atau sekurang-kurangnya persepsi bahawa konflik kepentingan mungkin berlaku.

Beliau menegaskan bahawa keputusan Pendakwa Raya sepatutnya dibuat secara profesional dan bebas daripada campur tangan politik.

Badan Peguam Malaysia juga telah lama menyokong pemisahan pejabat Peguam Negara dan Pendakwa Raya sebagai reformasi institusi untuk memperkukuh kebebasan pendakwaan, kedaulatan undang-undang dan keyakinan awam terhadap pentadbiran keadilan.

Ini membawa kepada prinsip yang lebih besar: sistem yang baik tidak sepatutnya bergantung kepada sama ada individu yang memegang kuasa itu seorang yang baik atau sebaliknya. Sistem itu sendiri perlu mempunyai semak dan imbang.

Pisahkan AG dan Pendakwa Raya - tetapi jangan berhenti di situ

Salah satu kekuatan perbincangan forum ialah panel tidak mempersembahkan pemisahan Peguam Negara dan Pendakwa Raya sebagai penyelesaian ajaib. Malah, mereka memberi amaran bahawa pemisahan dua jawatan tanpa sistem akauntabiliti yang betul hanya berisiko memindahkan masalah.

Ngeow Chow Ying menimbulkan persoalan mengenai proses pelantikan Pendakwa Raya dan mencadangkan penelitian tambahan oleh Parlimen terhadap calon yang dipilih.

Anand Raj pula berhujah bahawa pindaan Perlembagaan hanyalah permulaan. Malaysia memerlukan undang-undang pengoperasian yang lebih terperinci bagi menetapkan bagaimana pejabat Pendakwa Raya bebas berfungsi.

Bagaimana keputusan pendakwaan dibuat;
Dalam keadaan apa pertuduhan boleh ditarik balik;
Bagaimana representasi pihak pembelaan dipertimbangkan;
Garis panduan dan kod etika pendakwaan;
Penerbitan statistik dan laporan;
Bentuk penelitian Parlimen terhadap prestasi institusi tersebut.

Hujahnya mudah. Jika standard membuat keputusan tidak diketahui, rakyat hanya mampu meneka mengapa satu kes diteruskan tetapi kes lain dihentikan.

Ngeow kemudian memperincikan beberapa bentuk akauntabiliti yang boleh dipertimbangkan, termasuk laporan tahunan kepada Parlimen, penelitian jawatankuasa Parlimen, keterbukaan garis panduan pendakwaan dan ruang tertentu untuk semakan kehakiman.

Kebimbangan yang hampir sama turut dibangkitkan Badan Peguam Malaysia. Dalam kenyataan 5 Jun 2026, Badan Peguam menegaskan bahawa pemisahan AG-PP tidak boleh direalisasikan melalui pindaan Perlembagaan sahaja dan memerlukan undang-undang pengoperasian, termasuk mekanisme pelantikan, akauntabiliti, kod etika, kewajipan pelaporan dan perlindungan kebebasan pendakwaan.

Dengan kata lain: kebebasan tanpa akauntabiliti juga boleh menjadi masalah.

Pendakwaan terpilih sebenarnya krisis keyakinan

Bahagian paling politikal forum muncul apabila perbincangan beralih kepada persoalan masa. Mengapa sesuatu siasatan atau pendakwaan berlaku sekarang? Mengapa bukan beberapa tahun sebelumnya? Adakah terdapat merit dalam sesuatu kes tetapi masa tindakan itu menyebabkan masyarakat mempersoalkan motifnya?

Nik Nazmi membangkitkan persoalan ini dalam konteks perkembangan politik semasa. Pandangan yang dikemukakannya bukanlah bahawa setiap kes yang berlaku sekarang semestinya diarahkan secara politik.

Sebaliknya, beliau menekankan bahawa apabila sistem tidak cukup bebas atau telus, masyarakat akan mula bertanya “kenapa sekarang?” apabila pendakwaan berlaku pada saat politik tertentu.

Rafizi membawa isu itu kepada persoalan keyakinan terhadap keseluruhan sistem. Beliau berhujah bahawa walaupun sesuatu kes mungkin mempunyai asas, persoalan mengenai masa dan pemilihan kes boleh menyebabkan masyarakat mula meragui keseluruhan proses.

Apabila itu berlaku, kerosakan bukan sahaja kepada kerajaan atau individu yang didakwa. Ia merosakkan kepercayaan terhadap institusi keadilan itu sendiri.

Perbezaan ini penting. Forum itu tidak membuktikan bahawa setiap pendakwaan kontroversi adalah arahan politik. Beberapa panel sendiri mengakui mereka membuat pemerhatian atau inferens berdasarkan urutan peristiwa. Justeru, dakwaan mengenai motif politik perlu kekal sebagai pandangan atau persepsi, bukannya dibentangkan sebagai fakta yang telah terbukti.

Tetapi hakikat bahawa persoalan itu terus muncul menunjukkan masalah lain: institusi yang tidak dipercayai akan sentiasa menghasilkan teori mengenai motif di sebalik keputusannya.

Dari AG-PP kepada masalah pemusatan kuasa

Forum kemudian berkembang jauh melangkaui isu pendakwaan. Panel membincangkan bagaimana agenda Parlimen dikawal, kelemahan Rang Undang-Undang Ahli Persendirian, budaya party whip, proses menggubal undang-undang, Akta Rahsia Rasmi dan keperluan kepada kebebasan maklumat.

Rafizi, misalnya, menggambarkan bagaimana Ahli Parlimen biasa mempunyai ruang yang terhad untuk mempengaruhi proses perundangan berbanding eksekutif.

Anand Raj pula mempertikaikan budaya penggubalan undang-undang yang terlalu tertutup. Menurutnya, masyarakat sepatutnya mempunyai peluang mengetahui dan memberi pandangan mengenai cadangan undang-undang sebelum ia menjadi undang-undang, bukannya hanya mengetahuinya selepas keputusan hampir dibuat.

Di sinilah kita dapat melihat tema sebenar yang menyatukan keseluruhan forum: pemusatan kuasa.

Masalah yang dibincangkan bukan sekadar kuasa mendakwa. Ia ialah persoalan tentang berapa banyak kuasa yang patut berada pada Perdana Menteri dan eksekutif, berapa banyak yang patut berada pada Parlimen, dan bagaimana institusi negara boleh berfungsi tanpa terlalu bergantung kepada kehendak individu yang sedang berkuasa.

Di sinilah BERSAMA masuk

Hubungan forum ini dengan BERSAMA sebenarnya cukup langsung.

Dalam agenda rasminya, BERSAMA meletakkan “Kebebasan institusi utama negara dengan mengelakkan pemusatan kuasa” sebagai salah satu matlamatnya. Parti itu menyatakan bahawa kawal selia, kuasa lantikan dan kebertanggungjawaban institusi utama negara - terutamanya agensi penguatkuasaan - perlu dipindahkan kepada Parlimen daripada Perdana Menteri.

Jika agenda itu dibaca bersama forum 9 September, hubungan antara keduanya menjadi lebih jelas.

Agenda BERSAMA	Bagaimana forum menghidupkannya
Mengurangkan pemusatan kuasa	Mempertikaikan keadaan apabila kuasa pendakwaan terlalu mudah dikaitkan dengan eksekutif.
Memperkukuh kebebasan institusi	Menyokong pemisahan fungsi Peguam Negara dan Pendakwa Raya.
Memberikan Parlimen peranan lebih besar	Membincangkan penelitian Parlimen terhadap pelantikan dan prestasi Pendakwa Raya.
Mewujudkan akauntabiliti	Mencadangkan laporan, statistik, garis panduan dan mekanisme penelitian yang boleh diketahui masyarakat.

Dalam erti kata itu, forum tersebut bukan sekadar acara mengenai isu semasa. Ia memberikan contoh lebih konkrit tentang apa yang dimaksudkan BERSAMA apabila bercakap mengenai desentralisasi kuasa institusi.

Tetapi BERSAMA juga berdepan satu ujian

Ada satu risiko yang BERSAMA sendiri perlu sedar. Jika perbincangan mengenai pendakwaan terpilih hanya dibingkaikan sebagai serangan terhadap kerajaan hari ini, hujah reformasi institusi akan kehilangan sebahagian besar kekuatannya.

Kerajaan berubah. Pembangkang juga berubah. Mereka yang hari ini mempertikaikan penggunaan kuasa mungkin suatu hari nanti menjadi pihak yang memegang kuasa itu.

Nik Nazmi menyentuh perkara ini apabila mengimbas pengalaman selepas perubahan kerajaan 2018. Beliau menggambarkan bagaimana kuasa yang sebelumnya dikritik oleh pihak pembangkang boleh kelihatan berbeza setelah pihak tersebut sendiri berada dalam kerajaan.

Inilah ujian sebenar sebuah reformasi institusi: adakah kita masih mahu mengehadkan sesuatu kuasa apabila orang yang kita sokong memegang kuasa itu?

Sekiranya jawapannya bergantung kepada siapa berada di Putrajaya, itu bukan reformasi institusi. Itu cuma pertukaran siapa yang mengawal sistem lama.

Politik berasaskan kaum turut muncul dalam perbincangan

Menjelang penghujung forum, Ngeow mengaitkan persoalan struktur dengan kegelisahan politik masyarakat Melayu.

Beliau membincangkan dilema di mana parti yang menggunakan perlindungan kepentingan kaum sebagai asas sokongan boleh pada masa sama menjadi sebahagian daripada sistem kuasa yang mengawal institusi dan dana awam.

Beliau kemudian menyebut pendekatan BERSAMA yang tidak berasaskan kaum sebagai salah satu kemungkinan yang boleh dipertimbangkan dalam mencari jalan keluar daripada politik yang semakin terfragmentasi. Penting untuk diperhatikan bahawa beliau tidak mengemukakannya sebagai penyelesaian yang telah terbukti.

Namun persoalan tersebut membawa kita kepada satu lagi perubahan paradigma. Politik Malaysia selama beberapa dekad banyak berlegar pada pertanyaan: “Siapa menjaga kaum saya?”

Reformasi institusi meminta rakyat bertanya soalan yang berbeza: “Sistem apakah yang melindungi semua rakyat apabila orang yang salah mendapat kuasa?”

Kedua-duanya bukan persoalan yang sama.

Reformasi AG-PP masih belum selesai

Forum ini berlangsung ketika Malaysia masih berada di tengah-tengah proses reformasi sebenar.

Rang Undang-Undang Perlembagaan (Pindaan) (No. 2) 2026, D.R.5/2026, dibentangkan untuk bacaan pertama pada 23 Februari 2026 sebelum dirujuk kepada Jawatankuasa Pilihan Khas pada 3 Mac 2026.

Setakat 17 September 2026, portal rasmi Parlimen masih merekodkan status rang undang-undang itu sebagai “Dirujuk ke JKPK”. Ini bermakna bentuk akhir reformasi pemisahan AG-PP masih belum selesai melalui proses Parlimen.

Konteks itu penting. Forum BERSAMA pada 9 September berlangsung ketika reka bentuk salah satu reformasi institusi paling besar dalam sistem pendakwaan Malaysia masih terbuka untuk penelitian dan perbahasan.

BERSAMA sebagai penganjur, bukan pemilik semua pandangan

Satu lagi aspek penting format forum ialah kewujudan suara yang bukan datang daripada ahli politik BERSAMA.

Anand Raj secara jelas menyatakan bahawa beliau hadir untuk bercakap mengenai undang-undang dan keadilan walaupun acara itu dianjurkan oleh sebuah parti politik.

Ini menghasilkan perbezaan yang perlu dikekalkan. BERSAMA menyediakan pentas, tetapi pandangan Dato’ Mah Weng Kwai, Anand Raj atau Ngeow Chow Ying tidak boleh secara automatik dianggap sebagai pendirian rasmi BERSAMA.

Bagi sebuah parti yang mahu membina identiti berasaskan dasar, pendekatan membawa pakar luar ke dalam perbincangan awam boleh membantu menjadikan perbahasan lebih substantif - khususnya apabila hujah politik diuji dengan perspektif undang-undang dan masyarakat sivil.

Reformasi sebenar mesti bertahan selepas kerajaan bertukar

Akhirnya, nilai terbesar forum pertama Berani Bincang BERSAMA bukanlah pada jawapan sama ada seseorang telah menjadi mangsa pendakwaan terpilih. Soalan itu mungkin terus diperdebatkan mengikut kes.

Persoalan yang lebih fundamental ialah bagaimana sebuah demokrasi membina institusi yang tidak bergantung kepada kebaikan individu.

Seorang Perdana Menteri mungkin mempunyai niat yang baik. Seorang Peguam Negara mungkin profesional. Seorang Pendakwa Raya mungkin bebas. Tetapi institusi negara tidak boleh dibina atas harapan bahawa orang yang baik akan sentiasa berada di tempat yang betul.

Mereka perlu dibina berdasarkan peraturan, ketelusan, semak dan imbang serta akauntabiliti.

Itulah sebabnya pemisahan AG dan Pendakwa Raya hanya satu bahagian daripada reformasi lebih besar. Persoalan sebenar ialah sama ada Malaysia sanggup membina sistem yang mengehadkan kuasa walaupun kuasa itu sedang berada di tangan pihak yang kita sendiri sokong.

Jika BERSAMA mahu menjadikan desentralisasi kuasa sebagai salah satu identiti politiknya, inilah standard yang akhirnya perlu digunakan untuk menilainya juga - bukan hanya ketika BERSAMA berada di luar kerajaan, tetapi jika suatu hari nanti BERSAMA sendiri mempunyai kuasa.

Kerana reformasi institusi yang sebenar bukanlah tentang menentukan siapa yang patut memegang kuasa mutlak. Ia adalah tentang memastikan tiada siapa patut memilikinya.