PISA 2025: Anak Malaysia Ada Potensi Digital, Tetapi Mobiliti Sosial dan Kemahiran Asas Masih Membimbangkan

Inti pati: Malaysia bukan kekurangan potensi anak muda. Cabaran besar kita ialah menukar potensi itu kepada penguasaan asas, kecemerlangan dan keyakinan bahawa pendidikan benar-benar boleh mengubah masa depan seseorang.

PISA bukan sekadar cerita ranking sekolah

Setiap kali keputusan PISA keluar, perbincangan di Malaysia lazimnya cepat berubah menjadi persoalan ranking: Malaysia nombor berapa, naik atau turun, dan negara mana lebih baik. Tetapi membaca PISA dengan cara itu terlalu cetek.

Programme for International Student Assessment atau PISA menilai sejauh mana pelajar berumur sekitar 15 tahun boleh menggunakan pengetahuan dan kemahiran dalam situasi kehidupan sebenar. PISA 2025 melibatkan lebih 760,000 pelajar yang mewakili kira-kira 33 juta remaja dari 91 negara dan ekonomi.

Kitaran 2025 memberi tumpuan utama kepada sains, di samping bacaan, matematik dan penilaian baharu penyelesaian masalah komputasi dalam dunia digital. Ini menjadikan PISA 2025 sangat relevan kepada persoalan tenaga kerja, AI, daya saing dan mobiliti sosial Malaysia.

Soalan yang lebih penting bukan "Malaysia nombor berapa?" tetapi: adakah seorang anak Malaysia pada usia 15 tahun benar-benar mempunyai kemahiran dan keyakinan yang cukup untuk membina masa depan yang lebih baik?

Prestasi asas Malaysia masih jauh daripada memuaskan

Angka utama PISA 2025 tidak boleh dipandang ringan. Malaysia masih berada jauh di bawah purata OECD dalam sains, bacaan dan matematik.

Lebih membimbangkan, hanya 0.8% pelajar Malaysia berada dalam kelompok berprestasi tinggi dalam sekurang-kurangnya satu daripada tiga bidang teras, manakala 42.3% tergolong sebagai pelajar berprestasi rendah dalam ketiga-tiga bidang sains, bacaan dan matematik. Purata OECD bagi kelompok berprestasi rendah dalam ketiga-tiga bidang itu ialah 19.7%.

Dalam kerangka PISA, Tahap 2 dianggap tahap asas untuk penyertaan bermakna dalam masyarakat. Dalam sains, contohnya, pelajar pada tahap ini bukan sekadar mengenal fakta; mereka sudah boleh memberi penjelasan mudah, mentafsir data, mengenal bukti dan menilai kredibiliti sumber menggunakan kriteria asas.

Maka isu pendidikan Malaysia bukan semata-mata berapa ramai pelajar mendapat semua A. Persoalan yang lebih mendasar ialah berapa ramai anak muda meninggalkan sekolah dengan keupayaan membaca secara mendalam, mengira, memahami bukti dan membuat keputusan yang munasabah.

Tetapi ada satu kekuatan Malaysia yang sangat menarik

Di sebalik pencapaian akademik tradisional yang lemah, PISA 2025 menemui sesuatu yang patut diberi perhatian serius: pelajar Malaysia menunjukkan prestasi relatif yang sangat baik dalam penyelesaian masalah komputasi.

Skor purata Malaysia ialah 484 - masih di bawah purata OECD 500. Namun apabila OECD membandingkan keputusan itu dengan prestasi sains, pelajar Malaysia berada dalam kumpulan yang mencatat prestasi penyelesaian masalah komputasi lebih 30 mata lebih tinggi daripada jangkaan. Lebih 70% pelajar Malaysia juga mencapai prestasi komputasi yang lebih tinggi daripada apa yang dijangkakan berdasarkan pencapaian sains mereka.

Penilaian ini bukan sekadar menguji kebolehan menggunakan komputer. Pelajar perlu menggunakan alat komputasi, menjalankan eksperimen, menganalisis data, membina atau membaiki penyelesaian digital, menggunakan maklum balas dan menukar strategi apabila berhadapan masalah.

Malaysia mungkin mempunyai paradoks pendidikan: asas akademik masih lemah, tetapi sebahagian kebolehan digital dan penyelesaian masalah anak muda kita lebih baik daripada yang ditunjukkan oleh markah akademik tradisional.

Ini ialah aset. Dasar pendidikan masa depan sepatutnya membina keupayaan memahami masalah, mencari maklumat, menguji idea, membetulkan kesilapan, menggunakan teknologi, menilai bukti dan menghasilkan penyelesaian baharu - bukan menambah beban hafalan.

Penemuan paling politik: anak muda Malaysia kurang yakin dengan mobiliti sosial

Bagi konteks BERSAMA, penemuan paling penting mungkin bukan markah matematik. Ia ialah tahap keyakinan anak muda terhadap mobiliti sosial.

PISA bertanya sama ada pelajar percaya bahawa status seseorang dalam masyarakat boleh berubah. Secara purata di negara OECD, 66.4% pelajar menunjukkan kepercayaan terhadap peluang mobiliti sosial. Malaysia hanya 40.8%.

OECD turut menyatakan bahawa pelajar di Malaysia, Indonesia, Filipina dan Thailand kelihatan khususnya pesimistik apabila persepsi mereka terhadap mobiliti sosial dibandingkan dengan ukuran mobiliti sebenar dalam masyarakat masing-masing.

Adakah seorang anak biasa percaya bahawa jika dia belajar, meningkatkan kemahiran dan bekerja keras, hidupnya boleh menjadi lebih baik daripada generasi sebelumnya?

Apabila ramai anak muda tidak yakin terhadap kemungkinan itu, kita berdepan masalah yang lebih dalam daripada ranking sekolah. Kita berdepan masalah keyakinan terhadap peluang.

Pendidikan sepatutnya menjadi salah satu enjin mobiliti sosial terbesar. Anak keluarga berpendapatan rendah seharusnya mempunyai laluan yang nyata untuk menjadi jurutera, doktor, usahawan, penyelidik, teknologis atau profesional. Sistem hanya dianggap adil apabila peluang itu bukan sekadar wujud di atas kertas, tetapi dapat dirasai dan dipercayai.

Inilah makna sebenar "Malaysia yang adil"

Dalam politik, perkataan adil terlalu mudah menjadi slogan. Ukuran yang lebih bermakna ialah sejauh mana latar belakang keluarga menentukan masa depan seorang anak.

Dalam PISA 2025, status ekonomi, sosial dan budaya menerangkan sekitar 15.7% variasi prestasi sains Malaysia, berbanding purata OECD 11.6%. Jurang pencapaian sains antara kelompok sosioekonomi atas dan bawah Malaysia ialah kira-kira 82 mata.

Pada masa yang sama, 10.3% pelajar kurang berada di Malaysia dikategorikan sebagai academically resilient - pelajar daripada latar kurang berada yang masih mencapai kelompok prestasi tinggi dalam negara. Purata OECD ialah 11.9%.

Data ini tidak menyokong dakwaan mudah bahawa Malaysia mempunyai ketidaksamaan pendidikan paling buruk. Tetapi ia cukup untuk menunjukkan bahawa latar belakang keluarga masih terlalu kuat mempengaruhi hasil pendidikan.

Keadilan pendidikan tidak bermaksud memberi perkara yang sama kepada semua orang. Ia bermaksud memberi sokongan lebih besar kepada mereka yang bermula lebih jauh di belakang.

AI: pelajar mungkin bergerak lebih pantas daripada sistem sekolah

PISA 2025 juga memperlihatkan satu lagi paradoks. Anak muda Malaysia sudah menggunakan AI pada skala besar, tetapi kapasiti institusi sekolah belum semestinya bergerak pada kelajuan yang sama.

• 56.3% pelajar Malaysia menggunakan AI sekurang-kurangnya setiap minggu untuk membantu pembelajaran.
• 70.8% melaporkan bahawa mereka belajar menilai maklumat yang dihasilkan AI dalam pelajaran sekolah.
• 84.0% berada di sekolah yang tidak membenarkan telefon bimbit.
• 88.1% berada di sekolah yang mempunyai garis panduan penggunaan peranti digital mengikut mata pelajaran.

Namun indeks kapasiti sekolah Malaysia untuk meningkatkan pengajaran dan pembelajaran menggunakan peranti digital ialah -0.69, berbanding purata OECD -0.03.

Penyelesaiannya bukan semata-mata membeli lebih banyak tablet, dan bukan juga mengharamkan AI secara membuta tuli. PISA mendapati hubungan antara penggunaan AI dan prestasi adalah kompleks. Penggunaan AI sahaja tidak menjamin keputusan lebih baik. Prestasi cenderung lebih baik apabila penggunaan AI digabungkan dengan peluang untuk mempelajari cara menilai maklumat yang dijana AI.

AI perlu membantu pelajar berfikir - bukan berfikir untuk pelajar.

Ini sepatutnya menjadi salah satu prinsip reformasi pendidikan Malaysia: literasi AI, penilaian sumber, pemikiran kritikal dan pembacaan mendalam mesti berkembang serentak.

Jangan mudah menyalahkan guru

Satu lagi perkara penting: keputusan PISA tidak menyokong naratif mudah bahawa masalah pendidikan Malaysia boleh diselesaikan dengan menyalahkan guru.

Indeks sokongan guru Malaysia ialah 0.52, lebih tinggi daripada purata OECD 0.03. Sebanyak 94.5% pelajar Malaysia pula berada di sekolah yang menyediakan peer-to-peer tutoring. Pada masa sama, indeks sokongan keluarga Malaysia ialah -0.51, lebih rendah daripada purata OECD -0.19.

Ini menunjukkan bahawa masalah pendidikan melibatkan keseluruhan ekosistem: murid, guru, keluarga, kurikulum, kepimpinan sekolah, teknologi dan keadaan sosioekonomi. Reformasi yang serius perlu melihat keseluruhan rantaian, bukan mencari satu pihak untuk dipersalahkan.

Alam sekitar: keinginan tinggi, pengetahuan masih perlu diperkukuh

PISA turut mengukur keupayaan dan sikap pelajar terhadap alam sekitar. Malaysia memperoleh skor 421 dalam sains alam sekitar, berbanding purata OECD 480.

Tetapi pada masa sama, 91.0% pelajar Malaysia terlibat dalam sekurang-kurangnya satu aktiviti berkaitan alam sekitar, dan 75.8% berminat menyumbang kepada perlindungan alam sekitar melalui kerjaya masa depan. Purata OECD masing-masing ialah 71.9% dan 61.6%.

Coraknya konsisten: keinginan ada, potensi ada, tetapi penguasaan ilmu belum cukup kuat.

Agenda hijau Malaysia kerana itu tidak sepatutnya berhenti pada poster kesedaran. Ia perlu dihubungkan dengan STEM, tenaga bersih, kejuruteraan, teknologi iklim, pengangkutan, kecekapan tenaga, industri hijau dan pekerjaan bernilai tinggi.

Apa yang penting untuk BERSAMA?

PISA 2025 sepatutnya dibaca sebagai kompas pembaharuan, bukan peluru politik murah untuk menyalahkan satu kerajaan. Keputusan pada usia 15 tahun ialah hasil pengalaman pembelajaran terkumpul selama bertahun-tahun. Ia tidak boleh secara jujur dikaitkan kepada satu menteri, satu kerajaan atau satu dasar sahaja.

Bagi BERSAMA, laporan ini membuka ruang kepada agenda pendidikan yang lebih moden dan lebih jelas tentang apa yang dimaksudkan dengan politik progresif dan keadilan peluang.

1. Jadikan mobiliti sosial matlamat utama pendidikan

Ukuran kejayaan tidak boleh hanya berapa A, berapa sekolah elit atau ranking universiti. Soalan utama ialah sama ada anak daripada keluarga biasa mempunyai laluan nyata untuk meningkatkan kemahiran, pendapatan dan taraf hidup.

2. Tetapkan misi nasional penguasaan kemahiran asas

Setiap pelajar sepatutnya meninggalkan sekolah dengan keupayaan membaca secara mendalam, membuat pengiraan asas, memahami bukti saintifik, menilai maklumat dan membezakan sumber yang boleh dipercayai daripada maklumat yang lemah.

3. Bina kekuatan Malaysia dalam penyelesaian masalah digital

Kelebihan relatif Malaysia dalam computational problem solving patut diterjemahkan kepada pembelajaran berasaskan projek, coding, data, AI, reka bentuk, eksperimen, TVET dan penyelesaian masalah sebenar.

4. Beri sokongan berdasarkan keperluan, bukan sama rata secara mekanikal

Sekolah dan pelajar yang menghadapi cabaran lebih besar perlu menerima lebih banyak guru berkualiti, sokongan pemulihan, tutoring, kaunseling, bantuan keluarga dan sumber pembelajaran. Kesamarataan input tidak semestinya menghasilkan keadilan hasil.

5. Sambungkan pendidikan kepada ekonomi masa depan

STEM, AI, TVET dan ekonomi hijau tidak patut berada dalam silo dasar berasingan. Semuanya berkait dengan persoalan yang sama: adakah sistem pendidikan menghasilkan generasi yang boleh belajar semula, menyesuaikan diri dan bersaing dalam ekonomi yang cepat berubah?

Cabaran sebenar bukan kekurangan bakat

PISA 2025 memberikan gambaran yang bercampur. Kemahiran asas Malaysia masih lemah. Tetapi pelajar kita menunjukkan tanda kekuatan dalam penyelesaian masalah digital, penggunaan teknologi, ketekunan dan minat terhadap isu masa depan seperti alam sekitar.

Masalahnya mungkin bukan kerana anak Malaysia tidak mempunyai potensi. Masalahnya ialah kita belum mempunyai sistem yang cukup berkesan untuk menukarkan potensi itu kepada kemahiran, kecemerlangan dan peluang hidup.

Malaysia tidak kekurangan bakat. Cabaran kita ialah membina sistem yang memastikan tempat seseorang dilahirkan tidak menentukan sejauh mana dia boleh pergi.

Rujukan dan Sumber

OECD (2026). PISA 2025 Results (Volume I): Future-Ready Students. Jadual I.1–I.8 dan Bab 1–5.