Isu rumah ibadat bukan Islam, khususnya kuil Hindu yang didakwa dibina tanpa hak milik tanah yang jelas, kembali mencetuskan polemik hangat. Ada yang melihatnya sebagai soal undang-undang. Ada yang melihatnya sebagai isu keadilan sejarah. Dan ada yang menjadikannya bahan politik.
Namun satu perkara pasti:
Ini bukan isu kecil. Ini isu sensitif yang menyentuh agama, kaum dan emosi rakyat.
Jika ditangani secara retorik dan emosi, ia boleh meretakkan hubungan masyarakat. Jika ditangani secara sistematik dan matang, ia boleh menjadi contoh kematangan Malaysia sebagai negara majmuk.
Isu Sebenar: Haram atau Tidak Selesai?
Naratif yang sering dimainkan ialah “kuil haram”.
Tetapi realitinya jauh lebih kompleks.
Kita tidak boleh pukul rata semua kuil sebagai “haram”. Isunya bukan hitam putih. Ia melibatkan sejarah panjang pembentukan komuniti dan kelemahan struktur pentadbiran.
Secara asasnya, kuil-kuil yang dipersoalkan boleh dibahagikan kepada beberapa kategori:
1. Kuil Lama Bersejarah
- Dibina puluhan tahun lalu, sebelum Kanun Tanah Negara 1965.
- Terletak di kawasan estet, ladang, atau kawasan pekerja kereta api.
- Wujud sebelum kawasan itu dibangunkan menjadi bandar.
- Masalah timbul apabila tanah bertukar milik dan status hak milik tidak pernah diselesaikan.
2. Kuil Dengan Isu Dokumentasi
- Wujud lama tetapi tiada geran atau kelulusan formal.
- Komuniti setempat bergantung sepenuhnya kepada kuil tersebut.
3. Kuil Baharu Tanpa Kebenaran
- Dibina atas tanah rizab atau tanah persendirian.
- Tidak melalui proses kelulusan.
Masalahnya, kita jarang membezakan kategori ini. Semua dilabel sama.
Sedangkan penyelesaiannya mesti berbeza mengikut kategori.
Perbandingan Dengan Masjid: Struktur Berbeza
Satu perkara yang perlu difahami ialah struktur pentadbiran agama di Malaysia tidak sama bagi setiap agama.
Bagi umat Islam:
- Ada Jabatan Agama Islam Negeri.
- Ada Majlis Agama Islam.
- Ada sistem tanah wakaf.
- Ada garis panduan pembinaan masjid dan surau.
- Ada peruntukan kerajaan negeri dan persekutuan.
Bagi komuniti Hindu:
- Tiada satu badan pusat rasmi setaraf yang menyelaras semua kuil.
- Banyak kuil dibina secara komuniti.
- Tiada sistem tanah wakaf formal yang diselia kerajaan.
Ini bukan soal siapa lebih istimewa.
Ini soal struktur pentadbiran yang berbeza.
Apabila struktur tidak jelas, isu pemilikan tanah menjadi rumit.
Politik Dua Kolam: Bahaya Retorik
Dalam isu terbaru, pendekatan yang dilihat ialah cuba “menang dua pihak”:
- Tegas terhadap pihak yang membantah kewujudan kuil.
- Dalam masa sama mengarahkan penguatkuasaan terhadap kuil tertentu.
Secara politik mungkin kelihatan seimbang.
Tetapi dalam isu agama dan kaum, pendekatan seperti ini berisiko.
Jika satu pihak rasa “menang”, pihak lain akan rasa “tertekan”.
Akhirnya kedua-dua pihak mungkin marah.
Isu agama bukan isu yang boleh diurus dengan ucapan berdegar-degar. Ia perlukan pendekatan struktur dan jangka panjang.
Apa Jalan Penyelesaian Sebenar?
Masalah ini sudah berpuluh tahun. Ia tidak akan selesai dengan satu arahan roboh atau satu kenyataan tegas.
Langkah lebih matang yang dicadangkan dalam perbahasan isu ini ialah:
1. Audit Menyeluruh Kuil Seluruh Negeri
Senarai lengkap:
- Mana ada hak milik
- Mana belum selesai
- Mana bermasalah
- Mana perlu dipindahkan
2. Jawatankuasa Pemutihan
Khususnya untuk kuil lama yang mempunyai nilai sejarah dan komuniti.
3. Polisi Jelas Masa Depan
- Prosedur kelulusan pembinaan rumah ibadat bukan Islam.
- Penyediaan tapak dalam pelan pembangunan baru.
- Peranan kerajaan negeri.
4. Pendekatan Bahasa Sensitif
Elakkan istilah “kuil haram”.
Gunakan istilah lebih neutral seperti “tiada kelulusan” atau “status tanah belum diselesaikan”.
Dalam isu agama, bahasa memainkan peranan besar dalam meredakan atau membakar keadaan.
Risiko Jika Tidak Diselesaikan
Jika isu ini terus diurus secara ad hoc:
- Ia akan timbul semula setiap kali hampir pilihan raya.
- Ia menjadi bahan politik perkauman.
- Ia mencetuskan demonstrasi dan provokasi.
- Ia menghakis keyakinan masyarakat minoriti.
Isu ini bukan tentang satu kuil atau satu kampung.
Ia tentang mesej kepada seluruh negara:
Adakah Malaysia mampu mengurus kepelbagaian dengan adil?
Kematangan Malaysia Diuji
Malaysia adalah negara majmuk.
Majoriti Melayu Islam.
Minoriti Cina, India dan pelbagai kaum lain.
Keamanan negara bergantung kepada dua perkara:
- Keadilan yang dilihat adil.
- Kepekaan dalam pengurusan isu agama.
Kita tidak boleh hanya melihat dari sudut undang-undang teknikal.
Kita juga perlu melihat konteks sejarah dan emosi komuniti.
Dan dalam masa sama, kita juga tidak boleh mengabaikan hak pemilik tanah serta peraturan perancangan bandar.
Inilah keseimbangan yang sukar — tetapi perlu dicapai.
Kesimpulan
Isu rumah ibadat bukan Islam bukan sekadar isu tanah.
Ia isu:
- Sejarah komuniti
- Struktur pentadbiran
- Sensitiviti agama
- Dan pengurusan kaum
Jika kerajaan benar-benar mahu menyelesaikan masalah ini, ia perlu:
- Kurangkan retorik
- Tingkatkan perbincangan berstruktur
- Libatkan komuniti secara telus
- Dan buat keputusan berdasarkan kategori, bukan sentimen
Kerana dalam negara majmuk,
keadilan bukan bermaksud semua orang gembira.
Keadilan bermaksud semua orang faham dan menerima prosesnya.
